جنگ بر سر امارت: هبت‌الله برای درهم‌شکستن شبکه یعقوب دست به کار شد
بازداشت ملا معتصم آغا جان نشان‌دهنده تلاش قندهار برای متلاشی کردن شبکه جانشینی ملا یعقوب و تحکیم قدرت هبت‌الله بر امارت است.
شامگاه یکشنبه، نیروهای استخباراتی در کابل بی‌سروصدا یک مدرسه دینی را محاصره کردند. در کمتر از یک ساعت، ملا معتصم آغا جان، از اعضای مؤسس طالبان و وزیر مالیه پیشین در دوره ملا محمد عمر، بازداشت و بلافاصله به قندهار منتقل شد.
مقامات طالبان در کابل در ابتدا تلاش کردند تا این یورش را کم‌اهمیت جلوه دهند و مدعی شدند که حضور سنگین نیروهای امنیتی تنها بخشی از یک گردهمایی معمول علمای محلی بوده است. اما روایت‌های درونی حکایت از ماجرای متفاوتی دارد.
یک منبع آگاه از ریاست عمومی استخبارات (GDI) طالبان به «الخبیر» گفت که دستور این بازداشت مستقیماً از دفتر هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان صادر شده است. به گفته این منبع، هدف مشخص بود: ضبط تلفن‌ها و اسناد معتصم، قرار دادن او در انزوا و قطع ارتباط وی با متحدانش در سطح جهانی و داخل افغانستان.
چرا معتصم برای یعقوب اهمیت دارد؟
معتصم یک مقام پیشین عادی نیست. او یکی از معدود بازماندگان حلقه نزدیک به ملا محمد عمر است که همچنان در میان فرماندهان خط مقدم، علمای ارشد و چهره‌های سیاسی خارج از افغانستان از احترام عمیقی برخوردار است.
مهم‌تر از آن، او به یک مهره سیاسی حیاتی برای ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع و فرزند ارشد ملا محمد عمر تبدیل شده بود.
منابع در داخل افغانستان گزارش می‌دهند که معتصم بی‌سروصدا در حال لابی با علمای دینی و بزرگان با نفوذ بود تا از ملا یعقوب به عنوان رهبر آینده حمایت کنند. هدف او ایجاد یک ائتلاف گسترده بود که بتواند یعقوب را در زمان مناسب برای رسیدن به قدرت آماده کند. قندهار با بازداشت معتصم، در تلاش است تا این ائتلاف را پیش از آنکه به اندازه‌ای قدرتمند شود که هبت‌الله را به چالش بکشد، متلاشی کند.
منابع استخباراتی در کابل به «الخبیر» فاش کردند که تماس‌های معتصم اخیراً به حوزه‌های عملیاتی بسیار حساسی کشیده شده بود. گفته می‌شود معتصم اندکی پیش از بازداشت در کابل، دیداری محرمانه در «منطقه سبز» دیپلماتیک کابل با مفتی نور ولی محسود، رهبر تحریک طالبان پاکستان (TTP) داشته است. به گفته منابع آگاه از این گفتگوها، این دو نفر درباره برنامه‌های مربوط به ایجاد پایگاه‌های عملیاتی جدید در مناطق مرزی شرقی و همچنین نارضایتی‌های مشترک از سرکوب‌های داخلی هبت‌الله بحث کرده‌اند؛ سرکوب‌هایی که طی آن چندین فرمانده و کادر همسو با این جریان توسط استخبارات قندهار زندانی شده‌اند.
تصویر ۱: اسناد تصویری: ملا محمد یعقوب (سمت چپ) در حال مشورت با معتمد کهنه‌کار، ملا معتصم آغا جان (سمت راست). معتصم به عنوان پل دیپلماتیک اصلی، شبکه کهنه‌کاران ملا عمر را به ائتلاف جانشینی یعقوب پیوند می‌داد. (آرشیو الخبیر)
نبرد بر سر مشروعیت
این بازداشت، شکاف اصلی در رهبری طالبان را آشکار می‌کند. هبت‌الله عنوان رسمی رهبری، قوه قضاییه و بودجه دولت را در اختیار دارد، اما او فاقد تنها مزیتی است که هرگز نمی‌تواند آن را ایجاد کند: نام و میراث ملا محمد عمر.
یعقوب نیازی به آغاز شورش علنی ندارد. نام خانوادگی او به تنهایی وفاداری جنگجویان و فرماندهان کهنه‌کاری را تضمین می‌کند که او را وارث برحق این جنبش می‌دانند.
از آنجا که رویارویی مستقیم با وزیر دفاع می‌تواند منجر به شورش مسلحانه در کابل شود، قندهار تصمیم گرفته است تا شبکه اطراف او را هدف قرار دهد. هبت‌الله با بازداشت واسطه‌های کلیدی مانند معتصم، امیدوار است یعقوب را منزوی کند و به بدنه جنبش نشان دهد که پیوند با خانواده ملا عمر، هیچ‌کس را از دستگاه امنیتی قندهار مصون نمی‌دارد.
تصویر ۲: هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان. آخندزاده که از قندهار فرمان می‌راند، فرامین خود را از طریق واحدهای ویژه استخبارات اجرا کرده و مراکز قدرت رقیب را پیش‌دستانه خنثی می‌کند. (الخبیر)
الگوی هدفمند: سه مرکز قدرت رقیب
این نخستین بازداشت معتصم نبود. در اپریل ۲۰۲۶، او پس از تلاش برای سازماندهی یک شورای مستقل از علمای دینی افغان و پاکستانی، در شاهراه کابل-قندهار متوقف شد. اگرچه او اندکی بعد آزاد شد، اما بازداشت دوم وی تأیید می‌کند که قندهار در حال پاکسازی هدفمند هر کسی است که خارج از کنترل مستقیم هبت‌الله فعالیت می‌کند.
با وجود ادعاهای علنی طالبان مبنی بر وحدت، قدرت اکنون میان سه اردوگاه رقیب تقسیم شده است:
بهای انسانی
در حالی که رهبران طالبان بر رقابت‌های درونی متمرکز شده‌اند، افغان‌های عادی بهای این بی‌توجهی را می‌پردازند.
بر اساس گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)، حدود ۷۴ درصد افغان‌ها نمی‌توانند نیازهای اولیه روزانه خود را تأمین کنند. برنامه جهانی غذا گزارش می‌دهد که بیش از ۱۷ میلیون نفر با گرسنگی شدید روبرو هستند و نزدیک به پنج میلیون زن و کودک به درمان فوری برای سوءتغذیه نیاز دارند. استانداردهای زندگی در حال سقوط است، فرصت‌های شغلی از بین می‌روند و زنان و دختران همچنان از آموزش و زندگی عمومی محروم هستند.
با این حال، رهبری در قندهار برای رسیدگی به فقر یا گرسنگی جلسات اضطراری برگزار نمی‌کند. توجه آن‌ها کاملاً معطوف به نظارت، پاکسازی‌های جناحی و سیاست‌های جانشینی است. کشمکش میان هبت‌الله و یعقوب بر سر آینده افغانستان نیست؛ این رقابتی میان جناح‌های رقیب برای کنترل دولت است، در حالی که مردم افغانستان ناچارند پیامدهای آن را تحمل کنند.
الخبیر را دنبال کنید
گزارشدهی مستقل درباره افغانستان. برای آخرین خبرها، راستیآزماییها و تحلیلها ما را دنبال کنید.
