هغه پوله چې پاکستان نور پرې کنټرول نه لري: له ستراتیژیک عمق څخه تر افغانستان دننه بریدونو پورې

پاکستان څلور لسیزې هڅه وکړه چې افغانستان د خپل لوېدیځ سرحد په اوږدو کې په یو ستراتیژیک حایل بدل کړي. موخه روښانه وه: د کابل د دښمنۍ مخنیوی، په افغانستان کې هند ته د ستراتیژیک ځای نه ورکول، او دا ډاډ ترلاسه کول چې پاکستان په یو وخت کې له دوو سرحدونو سره له جدي فشار سره مخ نه شي.
اوس دا محاسبه له یوې بشپړې بېلې واقعیت سره مخ ده.
پاکستان پوله اغزن تار کړې، پوځي پوستې یې پیاوړې کړې، په کور دننه یې له مخ پر زیاتېدونکې وسله‌والې مبارزې سره جګړه کړې او په افغانستان کې دننه یې په وار وار بریدونه کړي دي. هغه سیمه چې پاکستاني ستراتیژستانو یو وخت د 'ستراتیژیک عمق' په سترګه ورته کتل، اوس په یو فعال امنیتي ډګر بدله شوې ده. د دې تضاد له پامه غورځول ګران دي. پاکستان لسیزې د ډیورنډ کرښې هاخوا د ستراتیژیک چاپېریال د کنټرول لپاره ولګولې. نن، دوی له دې سره لاس او ګریوان دي چې څه شی بېرته له دې کرښې رااوړي.

هغه نظریه چې د پاکستان د لوېدیځ اړخ د خوندیتوب لپاره وه

په افغانستان کې د پاکستان د نفوذ هڅه یوازې له کابل سره د اړیکو په اړه نه وه. دا د هند، ځمکني زیانمنتیا او د محاصرې د وېرې په اړه د یوې پراخې ستراتیژیکې محاسبې سره تړلې وه.

دا تګلاره د جنرال ضیاءالحق په دوره کې او وروسته د میرزا اسلم بیګ او حمید ګل په څېر د پوځي فکرونو له لارې وده وکړه. افغانستان په زیاتېدونکې توګه نه یوازې د یو ګاونډي دولت، بلکې د یوې ستراتیژیکې فضا په توګه کتل کېده چې پاکستان باور درلود د خپلو امنیتي اړتیاوو سره سم یې جوړولی شي. د کلونو لپاره، له اسلامپالو وسله‌والو خوځښتونو سره اړیکې د دې پالیسۍ برخه وې.

بیا د ۲۰۲۱ کال اګست راغی. کله چې طالبان کابل ته راستانه شول، دا شیبه په پراخه کچه د پاکستان په سیمه ییز دریځ کې د یو لوی بدلون په توګه تعبیر شوه. د ISI د هغه وخت مشر لېفټننټ جنرال فیض حمید انځور چې د کابل په سرینا هوټل کې چای څښي، په دې خاطر سمبولیک شو چې ډاډ یې ښکاره کاوه: 'اندېښنه مه کوئ. هر څه به سم شي.'

لومړی انځور: د ستراتیژیکې محاصرې مهالوېش (۱۹۷۹–۲۰۲۶).

هغه امنیتي لاره چې ورپسې راغله، ډېره پیچلې وه. د طالبانو حکومت په ساده ډول د پاکستان د پالیسۍ په یوه برخه بدل نه شو. د ډیورنډ کرښې پر سر شخړې دوام وکړ. د پولې اغزن تار د نښتې سرچینه شوه. او تر ټولو مهمه دا چې د اسلام اباد لپاره، د TTP ستونزه د ورکېدو پر ځای پراخه شوه.
پاکستان د نفوذ تمه درلوده. دوی له خپلواکۍ سره مخ شول. دوی د ستراتیژیک عمق تمه درلوده. دوی یو بل لانجمن سرحد وموند.

د نیم ملیارد ډالرو اغزن تار او د فزیکي کنټرول محدودیتونه

پاکستان بیا هڅه وکړه چې په داسې سرحد فزیکي کنټرول ولګوي چې سیاسي کنټرول یې نه و منلی. د ۲۰۱۷ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ، پاکستان د شاوخوا ۲۶۴۰ کیلومتره اغزن تار په جوړولو کې له ۵۳۰ ملیون ډالرو ډېر لګښت وکړ، چې د سلګونو سرحدي پوستو او کلاګانو ملاتړ یې درلود. منطق ساده و: که سیاسي نفوذ د پولې هاخوا تګ راتګ په بشپړه توګه نه شي تنظیمولی، نو خنډونه به یې وکړي.
جغرافیې، قبایلي تګ راتګ او تکراري شخړو دا انګېرنه پیچلې کړه. پوله د سیمې له ځینو تر ټولو سختو سیمو تېرېږي. د غرونو څوکې، درې، تاریخي لارې او هغه ټولنې چې د ډیورنډ کرښې له امله وېشل شوي، بشپړ فزیکي کنټرول خورا ستونزمن کوي. د اغزن تار پر سر پرله‌پسې شخړو او د افغان طالبانو له ځواکونو سره نښتو د دې لامل شو چې د خنډ ځینې برخې په څو سرحدي سیمو کې زیانمنې یا لرې شي.

دویم انځور: د ډیورنډ سرحد د تاکتیکي سپوږمکۍ پلټنه. د سپوږمکۍ نقشه چې فعالې سرغړونې، له منځه وړل شوي اغزن تارونه او د پولې هاخوا د نښتو دهلېزونه ښيي.

پاکستان هڅه وکړه چې د جنوبي اسیا یو له سیاسي پلوه تر ټولو لانجمن سرحد په یو کنټرول شوي امنیتي سرحد بدل کړي. خو هغه اصلي امنیتي ګواښ چې اسلام اباد اوس له هغه سرحد څخه پېژني، د تار په واسطه نه دی درول شوی.
اغزن تار پاتې شو. وسله‌واله مبارزه بیا هم له هغې تېره شوه.

هغه انګېرنه چې دواړه طالبان جلا ساتل کېدای شي

د پاکستان تر ټولو لویه تېروتنه ښايي دا باور و چې له افغان طالبانو سره د دوی اړیکې د پاکستاني طالبانو له ګواښ څخه په ستراتیژیک ډول جلا ساتل کېدای شي.
دواړه سازمانونه یو شان نه دي. دوی بېلابېل رهبري جوړښتونه، عملیاتي لومړیتوبونه او سمدستي موخې لري. خو دوی له ګډو ایډیالوژیکو او ټولنیزو چاپېریالونو څخه راپورته شوي دي. د دیني عالمانو، مدرسو، قومونو، قوماندانانو او جنګیالیو شبکې په تاریخي توګه له پولې تېرې شوې دي. هغه توپیر چې په کاغذ کې د مدیریت وړ ښکارېده، کله چې افغان طالبان واک ته ورسېدل، د پلي کولو لپاره خورا سخت شو.

د پخواني افغان حکومت له سقوط وروسته، بندیان وسله‌وال خوشې شول، د ملګرو ملتونو ارزونو د زرګونو TTP غړو اسناد ثبت کړي چې له افغانستان څخه د پرمختللو وسلو او پوځي تجهیزاتو سره فعالیت کوي چې په سیمه کې پاتې شوي وو.

درېیم انځور: د مرګ‌ژوبلې زیاتوالی او د سیمه ییزو بریدونو وېش (۲۰۲۰–۲۰۲۶).

د پاکستان لپاره، دې د ۲۰۲۱ کال وروسته د دورې اصلي تضاد رامنځته کړ: هغه خوځښت چې کابل ته یې راستنېدل د پاکستان سیمه ییز ستراتیژیک دریځ ښه کړی و، هغه سازمان یې له منځه نه دی وړی چې اوس په پاکستان کې دننه د ځینو تر ټولو جدي بریدونو مسؤل دی. پرځای یې، اسلام اباد په زیاتېدونکې توګه له داسې یو حکومت څخه د اقدام غوښتنه کوي چې دوی یو وخت تمه درلوده ستراتیژیک ډاډ به ورکړي.

کله چې نفوذ ناکام شو، هوايي ځواک کارول شو

له سیاسي نفوذ څخه د پولې هاخوا پوځي ځواک ته بدلون د دې تر ټولو روښانه نښه ده چې د پاکستان د افغانستان ستراتیژي څومره په ډراماتیک ډول بدله شوې ده. پاکستان په وار وار په افغانستان کې دننه بریدونه کړي او استدلال یې کړی چې له افغان خاورې څخه فعالیت کوونکې وسله‌والې ډلې سمدستي ګواښ دی.
په خوست او پکتیکا کې د ۲۰۲۴ کال د مارچ بریدونه د دې زیاتوالي یوه لومړنۍ بېلګه شوه. پاکستاني سرچینو په پیل کې دا عملیات د TTP له قوماندان عبدالله شاه سره وتړل، په داسې حال کې چې شاه وروسته په یوه ویډیو کې ښکاره شو چې هغه ژوندی دی. افغان راپورونو ثبت کړي چې ښځې او ماشومان وژل شوي او طالب ځواکونو وروسته پر پاکستاني پوستو ډزې وکړې.

په انفرادي برید هر ډول تعبیر چې وشي، ستراتیژیک بدلون د نه منلو وړ دی. پاکستان یو وخت په افغانستان کې دننه نفوذ غوښت ترڅو ګواښونه له خپل لوېدیځ سرحد څخه لرې وساتي. دوی اوس په افغانستان کې دننه له ځواک څخه کار اخلي ځکه وايي چې دا ګواښونه په بل ډول نه شي کنټرولېدای.
دا یو کوچنی تاکتیکي بدلون نه دی. دا د پاکستان د اصلي ستراتیژیک هدف او هغه امنیتي چاپېریال ترمنځ په اړیکه کې یو بنسټیز بدلون دی چې په پای کې راڅرګند شو.

بحران د پولې هاخوا پاتې نه شو

پایلې یې د پاکستان دننه هم ژورې اغېزې کړې دي. مخ پر زیاتېدونکي تاوتریخوالي خیبر پښتونخوا ځپلې ده، چې بنو، لکي مروت او ټانک له دوامداره وسله‌وال فشار سره مخ دي.
امنیتي غبرګون کورنی سیاسي مقاومت هم رامنځته کړی دی. کله چې په ۲۰۲۴ کال کې د 'عزم استحکام' عملیات اعلان شول، د خیبر پښتونخوا د سیاسي مشرانو، قومي استازو او د خلکو د ځینو برخو له خوا مخالفت راپورته شو چې د بې ځایه کېدو او پوځي عملیاتو د بل پړاو له وېرې سره مخ وو. په بنو کې پراخو لاریونونو دا کړکېچونه په ډاګه کړل.
د پاکستان لوېدیځ بحران نور یوازې د بهرنۍ پالیسۍ ستونزه نه ده. دا د افغانستان پالیسۍ، سرحدي امنیت، ترهګرۍ، ولایتي سیاست او د ترهګرۍ ضد ستراتیژۍ په اړه د خلکو د باور په تقاطع کې پروت دی. د پولې هاخوا، اسلام اباد له کابل سره د وسله‌والو د پټنځایونو پر سر مخ دی. په پاکستان کې دننه، دوی د وسله‌والې مبارزې له پایلو سره مخ دي.

له ستراتیژیک عمق څخه تر ستراتیژیکې ښکاره کېدنې پورې

دا هغه ځای دی چې د څلور لسیزو کیسه خپل اصلي تضاد ته رسېږي. پاکستان هڅه وکړه چې ډاډ ترلاسه کړي چې افغانستان به هیڅکله د دوی په لوېدیځ سرحد کې په یو دښمن ستراتیژیک ځای بدل نه شي. خو پاکستان نن له هغو شبکو څخه د دوامداره وسله‌وال تاوتریخوالي سره مخ دی چې وايي له افغان خاورې فعالیت کوي.
دوی د ډیورنډ کرښې په اغزن تار کولو ډېرې سرچینې ولګولې. وسله‌وال ګواښ له اغزن تار څخه ژوندی پاتې شو.
دوی داسې اړیکې وپاللې چې په کابل کې د نفوذ د ساتلو لپاره وې. دا نفوذ ناکافي ثابت شو چې کابل د TTP په اړه د پاکستان غوښتنو ته غاړه کېږدي. او کله چې ډیپلوماسۍ او فشار د مطلوبې پایلې په ترلاسه کولو کې پاتې راغلل، پاکستان په زیاتېدونکې توګه د پولې هاخوا پوځي ځواک ته مخه کړه.
اصلي نظریه د دې لپاره وه چې د پاکستان ستراتیژیک زیانمنتیا کمه کړي. پرځای یې، پاکستان اوس له یو ډېر پوځي شوي لوېدیځ سرحد، له کابل سره پرله‌پسې شخړو او یوې داسې وسله‌والې مبارزې سره مخ دی چې په هېواد کې دننه جدي لګښتونه تحمیلوي.