احمد شاه مسعود شهید شو، خو د افغانستان د آزادۍ مبارزه نه ده ختمه شوې

د نړۍ د القاعدې د وړتیاوو له پوهېدو دوه ورځې وړاندې، احمد شاه مسعود د هغو کسانو له لوري ووژل شو چې د ژورنالیستانو په جامه کې راغلي وو. خو د هغه د وروستۍ مبارزې تر ټولو دردونکې برخه خپله ترور نه و، بلکې هغه پوښتنه وه چې هغه کلونه کلونه پر افغانستان تپلې وه: آیا یوه وسله واله ډله کولای شي د ټول هېواد واک په لاس کې واخلي پرته له دې چې خلکو ته د خپل واکمن د ټاکلو حق ورکړي؟
په ۱۹۹۲ کال کې د محمد نجیب الله حکومت د سقوط په حال کې و او د احمد شاه مسعود ځواکونه کابل ته د ننوتلو په درشل کې وو.
مسعود پوځي برتري لرله. هغه کولای شول چې پلازمېنه ونیسي او په زور حکومت وکړي.
خو د دې پر ځای، د ګلبدین حکمتیار سره په یوه ثبت شوې راډیويي اړیکه کې، هغه د یو لنډمهالي سیاسي جوړښت او ورپسې د ټاکنو غوښتنه وکړه.
مسعود وویل:

«باید د عمومي ټاکنو لپاره زمینه برابره شي.»

د وخت ټکی مهم دی. دا ۱۹۹۲ کال و، نه د ۲۰۰۱ کال وروستۍ میاشتې چې مسعود د اروپايي سیاستوالو سره خبرې کولې او د نړیوال ملاتړ په لټه کې و. د هغه دا استدلال چې یوازې په جګړه کې بریا سیاسي مشروعیت نه شي رامنځته کولای، په داسې حال کې مطرح شو چې هغه خپله وسلې، سیمې او د بل ډول پایلې د تحمیلولو ځواک درلود.

هغه امارت چې مسعود رد کړ

د هغه د ژوند په وروستیو اونیو کې، دا باور د طالبانو پر وړاندې په یو نه انکار کېدونکي ننګونې بدل شوی و.
په خپل وروستي پېژندل شوي مرکه کې چې د ۲۰۰۱ کال په اګست کې ترسره شوه، مسعود د طالبانو هغه وړاندیزونه بیان کړل چې له مخې یې دواړه لوري کولای شول خپلې وسلې او سیمې وساتي. هغه د دې وړاندیزونو سیاسي بیه رد کړه.

«موږ په بنسټیزه توګه د 'افغانستان امارت' په نوم د نظام مخالف یو.»

مسعود چمتو و چې د طالبانو سره د یو لنډمهالي جوړښت په اړه خبرې وکړي. هغه څه چې ټینګار یې پرې کاوه، تر دې مهم وو: یو استازیتوب کوونکی سیاسي بهیر چې په کې افغانان پخپله د هېواد حکومت وټاکي.
د طالبانو پر وړاندې د هغه ننګونه ډېره ساده وه: که دوی رښتیا د افغانستان د اکثریت استازیتوب کوي، نو له ټاکنو ولې وېریږي؟
یو پیړۍ وروسته، دا پوښتنه لا هم نه ده ختمه شوې.
طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې کابل بیا ونیو. خو پوځي فتحه د خلکو له رضایت سره توپیر لري.

یو اسلامي لیدلوری پرته له دې چې یوه ډله پر اسلام واکمنه وي

مسعود یو سیکولر سیاستوال نه و چې غوښتل یې اسلام له افغانستانه لرې کړي. د هغه سیاسي فکر د افغانستان له اسلامي غورځنګ څخه راپورته شوی و او دین د هغه د نړۍ لید په مرکز کې و.
دا د طالبانو سره د هغه اختلاف لا مهموي.
دا یوازې د اسلام او سیکولریزم ترمنځ جګړه نه وه. دا په دې اړه وه چې آیا اسلام له افغانستانه غواړي چې په دایمي توګه د یو امیر، یو غورځنګ او د سیاسي واک د یوې تفسیر تابع شي.
د ښځو په اړه د هغه دریځ دا توپیر لا روښانه کړ. د ۲۰۰۱ کال په اپریل کې اروپا ته د خپل سفر پر مهال، مسعود په ښکاره د ښځو د زده کړې، کار او د افغانستان په بیا رغونه کې د ګډون دفاع وکړه. په پاتې آرشیفي ویډیوګانو کې، هغه استدلال وکړ چې د هېواد راتلونکی د ټولو، په شمول د ښځو، ګډون ته اړتیا لري.
دا خبره نن ورځ بل وزن لري.
د طالبانو تر واکمنۍ لاندې، افغان نجونې لا هم له منځنیو او لوړو زده کړو بې برخې دي، په داسې حال کې چې ښځې د مسلکي او عامه ژوند له ډېرو برخو ایستل شوې دي.
د مسعود بنسټیز فکر برعکس و: افغانستان نه شي کولای د ملي استازیتوب ادعا وکړي په داسې حال کې چې د خپل نفوس نیمایي برخه له راتلونکي څخه محروموي.

د مسعود د ریکارډ یو له تر ټولو د پام وړ برخو څخه د امریکا د استخباراتو په یو محرمانه سند کې ځای لري.
یو محرمانه استخباراتي راپور ښيي چې د مسعود استخباراتي شبکې معلومات ترلاسه کړي وو چې اسامه بن لادن او القاعده غواړي د ۱۹۹۸ کال د سفارتونو له بریدونو څخه په لویه کچه د امریکا پر وړاندې برید ترسره کړي.
مسعود د خپل مرګ څخه میاشتې وړاندې اروپا ته د القاعدې او په افغانستان کې د ترهګرو د مخ پر زیاتېدونکي پټنځای په اړه خبرداری ورکړی و.
د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په ۹مه، د القاعدې دوو ترهګرو چې د ژورنالیستانو په جامه کې وو، هغه ترور کړ.
دوه ورځې وروسته، هغه ګواښ چې مسعود یې په اړه خبرداری ورکړی و، له افغانستانه بهر شو او ویجاړونکې پایلې یې لرلې.

هغه مبارزه چې هغه پرېښوده

احمد شاه مسعود نه شي راستنېدای، خو افغانستان لا هم د هغه ډول زړورتیا، باور او ملي لیدلوري ته اړتیا لري چې هغه یې درلود. نن ورځ، دا مسؤلیت ښايي د مقاومت یو نوي نسل ته ورسېږي او احمد مسعود په یو ځانګړي ځای کې دی چې د خپل پلار میراث ته دوام ورکړي، د طالبانو د استبداد پر وړاندې ودرېږي او د یو آزاد افغانستان لپاره مبارزه ژوندۍ وساتي.
هغه څه چې نیمګړي پاتې دي، له یو کس، یوې درې یا یوې کورنۍ څخه لوی دي:
دا اصل چې افغانستان نه د یو امیر دی او نه د یوې وسله والې ډلې، بلکې د خلکو دی.
طالبان کولای شي وزارتونه کنټرول کړي. دوی کولای شي فرمانونه صادر کړي. دوی کولای شي منظم مخالفت وځپي.
خو د دې هیڅ یو هم د مسعود د پخوانۍ پوښتنې ځواب نه دی:
چا یوې ډلې ته دا دایمي حق ورکړ چې د افغانستان راتلونکی وټاکي پرته له دې چې له افغانستان او خلکو یې وپوښتي؟
احمد شاه مسعود پنځه ویشت کاله وړاندې شهید شو.
د افغانستان د آزادۍ مبارزه نه ده ختمه شوې.